خطبه ۳۵

ترجمهٔ محمد دشتی

(پس از اطّلاع از ماجراى حكميّت و نيرنگ عمرو عاص كه ابو موسى را فريب داد، و طبق شروطى كه براى حكميّت قبول كردند عملى نشد، امام اين خطبه را در سال 38 هجرى ايراد كرد).

1. ضرورت ستايش پروردگار:

خدا را سپاس هر چند كه روزگار دشوارى هاى فراوان و حوادثى بزرگ پديد آورد. شهادت مى دهم جز خداى يگانه و بى مانند خدايى نباشد و جز او معبودى نيست، و گواهى مى دهم محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بنده و فرستاده اوست.

2. علل شكست كوفيان:

پس از حمد و ستايش خدا، بدانيد كه نافرمانى از دستور نصيحت كننده مهربان دانا و با تجربه، مايه حسرت و سرگردانى و سرانجامش پشيمانى است. من رأى و فرمان خود را نسبت به حكميّت به شما گفتم، و نظر خالص خود را در اختيار شما گذاردم. (اى كاش كه از قصير پسر سعد اطاعت مى شد) (1) ولى شما همانند مخالفانى ستمكار، و پيمان شكنانى نافرمان، از پذيرش آن سرباز زديد، تا آنجا كه نصيحت كننده در پند دادن به ترديد افتاد، و از پند دادن خوددارى كرد.

داستان من و شما چنان است كه برادر هوازنى سروده است: «در سرزمين منعرج، دستور لازم را دادم امّا نپذيرفتند، كه فردا سزاى سركشى خود را چشيدند.»(2)

___________________________________________

(1). ضرب المثل است، شخصى بنام «قصير پسر سعد» از مشاوران مخصوص «جذيمه» بود و او را از ازدواج با ملكه الجزيره «زباء» منع كرد، امّا به او حرف گوش نداد و به دست آن زن كشته شد، كه قصير از آن پس مى ‏گفت اى كاش حرف مرا مى‏ شنيد. «تاريخ طبرى»

(2) شعر بالا از «دريد بن صمّه» است كه برادرى بنام عبد اللّه داشت، با طايفه بنى جسم و بنى نصر در قبيله منعرج اللّوى «گذرگاه پر پيچ و خم شنى» جنگ كردند و غنائم فراوانى به دست آوردند. دريد، به برادر مى‏ گفت زود از اين سرزمين برويم زيرا قبيله غطفان در پى ماست، امّا برادرش نپذيرفت در آنجا ماند تا آنكه سواران غطفانى هجوم آوردند و برادر دريد كشته شد و او در حالى كه مجروح بود با تأسّف شعر بالا را مى‏ خواند. از آن پس هر جا كه فرصت‏ها را از دست مى ‏دادند اين شعر را مطرح مى ‏كردند.

ترجمهٔ سید جعفر شهیدی

و از خطبه هاى آن حضرت است بعد از گماردن داوران:

سپاس خداى راست، هرچند روزگار كارى دشوار پيش آورده، و حادثه اى بزرگ پديد كرده. گواهى مى دهم كه خدا يكى است، انبازى ندارد و با او شريكى نيست، و محمّد (صلی الله علیه وآله) بنده او و فرستاده اوست. درود بر او و آل او باد.

امّا بعد، نافرمانى خيرخواه مهربان، داناى كاردان، دريغ خوردن آرد، و پشيمانى به دنبال دارد. در باره اين داورى رأى خويش را گفتم، و آنچه درون دل داشتم از شما ننهفتم،

«رأى راست آن بود اگر مى پذيرفتيد». امّا مخالف وار، سر باز زديد و نافرمانى پيش گرفتيد، جفا ورزيديد و به راه عصيان رفتيد، تا آنكه نصيحتگو در باره خود بدگمان شد، و «حلوا رنج دهان»، و داستان من و شما چنان كه:

نصيحت همه عالم چو باد در قفس است به گوش مردم نادان چو آب در غربال.