خطبه ۸۰

ترجمهٔ محمد دشتی

(پس از جنگ جمل و فرونشاندن شورش بصره در سال 36 هجرى ماه جمادى الثّانى در مسجد شهر بصره فرمود).

1. بيان تفاوت هاى زنان و مردان:

اى مردم همانا زنان در مقايسه با مردان، در ايمان، و بهره ورى از اموال، و عقل متفاوتند،(1) اما تفاوت ايمان بانوان، بر كنار بودن از نماز و روزه در ايّام «عادت حيض» آنان است، و اما تفاوت عقلشان با مردان بدان جهت كه شهادت دو زن برابر شهادت يك مرد است، و علّت تفاوت در بهره ورى از اموال آن كه ارث بانوان نصف ارث مردان است.

2. مدّيريت خانوادگى:

پس، از زنان بد بپرهيزيد و مراقب نيكانشان باشيد، در خواسته هاى نيكو، همواره فرمانبردارشان نباشيد، تا در انجام منكرات طمع ورزند.(2)

______________________________

(1). ظاهر اين خطبه، و كلمه «نواقص» مخالف آيات قرآن كريم، و عقائد و فلسفه اسلامى است، اگر بگوئيم كه خدا نيمى از انسانها «زنان» را ناقص آفريد) تنها راه جمع آن است كه در واژه «نواقص» تصرّف كنيم و معناى آن را «تفاوت» و «اختلاف» بدانيم كه در لغت و واژه‏ هاى قرآن نيز به جاى يكديگر استعمال شده‏ اند، آنگاه تضادّ ظاهرى اين خطبه با قرآن كريم و مبانى اعتقادى بر طرف مى‏ شود، كلمه «نواقص» در اينجا يعنى تفاوت و تفاوت در آيه 3 ملك‏ «ما تَرى‏ فِي خَلْقِ الرَّحْمنِ مِنْ تَفاوُتٍ» يعنى نقص و كاستى. امام مى ‏خواهد بفرمايد كه زن و مرد هر كدام روحيّات و صفات مخصوص به خود را دارند، و جايگاه هر كدام بايد حفظ گردد، پس عائشه را كه يك زن است، سوار بر شتر، فرمانده خود قرار ندهيد كه شورش بصره را به پا كند، و آن همه خون مسلمانان را بر زمين ريزد.

(2). اشاره به علم: ومن لوژى‏ WOMANLOGY (زن شناسى).

ترجمهٔ سید جعفر شهیدی

و از خطبه هاى آن حضرت است پس از پايان نبرد جمل، در نكوهش زنان:

مردم ايمان زنان ناتمام است، بهره آنان ناتمام، خرد ايشان ناتمام. نشانه ناتمامى ايمان، معذور بودنشان از نماز و روزه است -به هنگام عادتشان-، و نقصان بهره ايشان، نصف بودن سهم آنان از ميراث است نسبت به سهم مردان، و نشانه ناتمامى خرد آنان اين بود كه گواهى دو زن چون گواهى يك مرد به حساب رود. پس از زنان بد بپرهيزيد و خود را از نياكانشان واپاييد، و تا در زشت طمع نكنند، در كار نيك از آنان اطاعت ننماييد.