خطبه ۲۳۴

ترجمهٔ محمد دشتی

(ذعلب يمانى از جمله احمد بن قتيبة، از عبد الله بن يزيد، از مالك بن دحيه نقل كرد كه در حضور امام از علّت تفاوت هاى ميان مردم پرسيدند، امام فرمود):

علل تفاوت ها ميان انسان ها:

علّت تفاوت هاى ميان مردم، گوناگونى سرشت آنان است، زيرا آدميان در آغاز، تركيبى از خاك شور و شيرين، سخت و نرم، بودند، پس آنان به ميزان نزديك بودن خاكشان با هم نزديك، و به اندازه دورى آن از هم دور و متفاوتند.(1) يكى زيبا روى و كم خرد، و ديگرى بلند قامت و كم همّت، يكى زشت روى و نيكوكار، ديگرى كوتاه قامت(2) و خوش فكر، يكى پاك سرشت و بد اخلاق، ديگرى خوش قلب و آشفته عقل، و آن ديگرى سخنورى دل آگاه است.(3)

__________________________________

(1). اشاره به علم: يوژنيكس ‏EUGENICS (نژاد شناسى) و علم: اتنولوژى ‏ETHNOLOGY (نژاد شناسى).

(2). اشاره به علم: مرفولوژى ‏MORPHOLOGY (شكل شناسى) و فيزيونومى ‏PHYSIOGNOMY (قيافه شناسى).

(3). اين خطبه بسيارى از مشكلات علمى نسبت به پيدايش نژادها و تفاوتهاى روانى و جسمى انسانها را بر طرف مى‏ سازد، و شبهات مربوط به عدل الهى را پاسخ مى ‏دهد كه تفاوتها، علل و عوامل طبيعى داشته و به انتخاب و اختيار و نوع تغذيه و شرائط جغرافيايى محيط زيست ارتباط دارد.

ترجمهٔ سید جعفر شهیدی

[ ذعلب يمانى از احمد پسر قتيبه، از عبد اللّه پسر يزيد، از مالك پسر دحيه روايت كند كه: نزد امير المؤمنين (ع) بودم، سخن از اختلاف مردم رفت. امام فرمود:]

سرشت مردمان از يكديگر جداشان ساخته است، و ميانشان تفرقه انداخته، كه تركيبشان از پاره اى زمين است كه شور و يا شيرين است، و خاكى درشت يا نرمين. پس، آنان به اندازه نزديكى زمينشان با هم سازوارند، و به مقدار اختلاف آن از يكديگر به كنار. پس نيكو چهره اى بينى كانا و كوتاه همتى دراز بالا و نيكوكردارى زشت منظر، و خرد جثه اى ژرف نگر، و نيك سريرتى با سيرت ناخوش و سرگشته دلى آشفته هش، و گشاده زبانى گويا با دلى آگاه و بينا.